İlim, Kayıttır!

Osmanlı Devleti, merkezi hazinenin gelir kaynaklarının tespitini sağlamak adına çeşitli sayımlar yapmıştır. Maliye bürokrasisinin farklı kalemleri tarafından üretilen bu sayımlar ve sayımların kaydedildiği tahrir, avârız, cizye vb. defterler demografi ve mülkiyet tarihi açısından eşsiz birer kaynaktır. Sözü geçen sayım defterleri Filistin’e bağlı kaza ve köyler için de hazırlanmıştır. Osmanlı arşivlerinde bulunan arşiv ve belge tasnifleri aracılığıyla Filistin’in iktisadi, kültürel, sosyal tarihinin bir külliyatının hazırlanması mümkündür. Bu defter ve vesika kayıtlarının incelenmesi aynı zamanda Filistin’deki haksız mülkiyet iddialarına son verebilecek hukuki dokümanlar olarak değerlendirilmelidir.